We exist to improve the lives
of everyone affected by epilepsy

Epilepsi: cyflwyniad

English

Gwybodaeth ar gyfer pobl sydd newydd dderbyn diagnosis

Os ydych chi neu un o'ch anwyliaid newydd dderbyn diagnosis epilepsi, yna dyma'r wybodaeth i chi. Efallai y bydd gennych gwestiynau am beth yw epilepsi a sut y mae'n cael ei drin, neu ynglŷn â byw â'r cyflwr. Gobeithiwn y bydd y wybodaeth hon o gymorth i ateb rhai o'r cwestiynau hynny.

Fe wnaethom ofyn i bobl ag epilepsi am eu profiad o fyw gyda'r cyflwr, a pha gyngor fydden nhw'n ei roi i rywun sydd newydd dderbyn diagnosis. Gallwch ddarllen eu sylwadau drwyddi draw'r wybodaeth hon.

Beth yw epilepsi?

Mae epilepsi yn gyflwr sy'n effeithio ar yr ymennydd. Mae rhywun sydd â'r cyflwr epilepsi yn dueddol o brofi ffitiau epileptig.

Gall unrhyw un ddioddef un ffit, ond nid yw hyn bob amser yn golygu bod ganddynt epilepsi. Fel arfer ni fyddwch yn derbyn diagnosis oni bai eich bod wedi cael mwy nac un ffit, a bod eich meddyg yn meddwl y gallech chi gael mwy.

Gall epilepsi ddechrau ar unrhyw oed. Mae llawer o wahanol fathau o epilepsi. Mae rhai mathau yn para am gyfnod byr, a rhai mathau yn gallu para am eich oes gyfan.

Pa mor gyffredin yw epilepsi?

Epilepsi yw un o'r cyflyrau niwrolegol difrifol mwyaf cyffredin yn y byd. Mae epilepsi yn effeithio ar tua 600,000 o bobl yn y DU. Mae hyn yn golygu bod bron i 1 o bob 100 o bobl yn y DU â'r cyflwr epilepsi.

"Peidiwch â bod ofn ei drafod - mae mwy o bobl allan yno gydag epilepsi neu yn adnabod pobl ag epilepsi nac y credwch chi."

Beth sy'n achosi epilepsi?

Weithiau, bydd y meddyg yn gallu dweud os oes achos clir am epilepsi. Ymhlith achosion posibl epilepsi y mae:

  • Strôc
  • Haint ar yr ymennydd, megis llid yr ymennydd
  • Anaf difrifol i'r pen
  • Problemau yn ystod genedigaeth ble mae'r babi yn cael llai o ocsigen

Ond gyda dros hanner yr holl bobl ag epilepsi, nid yw meddygon yn gwybod beth â'i achosodd. Mae'n bosibl bod gan rai hanes teuluol o epilepsi, sy'n awgrymu eu bod wedi ei etifeddu. Mae gwyddonwyr yn ceisio canfod mwy am sut y gellir etifeddu epilepsi.

Beth yw ffitiau epileptig?

Mae gweithgarwch trydanol yn digwydd yn ein hymennydd drwy'r amser, wrth i'r celloedd yn yr ymennydd anfon negeseuon at ei gilydd. Digwydd ffit pan fydd ffrwydrad sydyn o weithgaredd trydanol dwys yn yr ymennydd. Mae hyn yn achosion aflonyddwch dros dro i'r ffordd y mae'r ymennydd fel arfer yn gweithio, felly mae negeseuon yr ymennydd yn cymysgu. Y canlyniad yw ffit epileptig.

Mae nifer o wahanol fathau o ffitiau. Mae'r hyn sy'n digwydd i chi yn ystod ffit yn dibynnu ar ba ran o'ch ymennydd yr effeithir arni. Gyda rhai mathau o ffitiau rydych chi'n parhau yn effro ac yn ymwybodol o'r hyn sy'n digwydd o'ch cwmpas, a gyda mathau eraill rydych chi'n colli ymwybyddiaeth. Efallai y bydd gennych ymdeimladau, teimladau neu symudiadau anarferol. Neu efallai y byddwch chi'n anystwyth, yn disgyn i'r llawr ac yn ysgytio.

Dysgwch fwy am y gwahanol fathau o ffitiau epileptig.

"Fy nghyngor i unrhyw un sydd wedi derbyn diagnosis o'r newydd (neu'u gofalwyr) yw darllen cymaint â phosibl am y pwnc."

Sut y mae rhoi diagnosis epilepsi?

Os yw'ch meddyg yn meddwl y gallech chi fod yn dioddef ag epilepsi, dylent drefnu i chi weld meddyg arbenigol gyda phrofiad o roi diagnosis a thrin epilepsi. Niwrolegydd fydd hyn fel arfer. Bydd yr arbenigwr yn seilio ei ddiagnosis ar yr hyn a ddywedir wrtho am eich ffitiau. Fel arfer, bydd hefyd yn gofyn i chi gael rhai profion. Gallai'r profion hyn gynnwys profion gwaed, EEG (cofnodi tonnau'ch ymennydd), a sgan yr ymennydd. Gall y profion hyn helpu'r arbenigwr i benderfynu a oes gennych epilepsi, ac os oes gennych, pa fath ac achos eich epilepsi. Ond nid oes un prawf a all brofi a oes gennych chi epilepsi ai peidio.

"Peidiwch â bod ofn gofyn cwestiynau - waeth pa mor ddibwys neu ffôl yr ydych chi'n meddwl yw'r cwestiwn! Os nad ydych chi'n deall, gofynnwch iddynt esbonio unwaith eto."

Beth yw'r driniaeth ar gyfer epilepsi?

Gall saith o bob 10 o bobl gydag epilepsi reoli eu ffitiau yn llwyr gyda'r driniaeth gywir. Y brif driniaeth ar gyfer epilepsi yw meddyginiaeth epilepsi. Efallai y clywch y rhain yn cael eu galw yn gyffuriau gwrth-epilepsi neu AEDs. Nid yw'r feddyginiaeth hon yn gwella epilepsi, ond mae'n helpu i atal neu ostwng nifer y ffitiau.

Mae llawer o wahanol feddyginiaethau epilepsi. Bydd eich arbenigwr yn argymell yr un gorau ar eich cyfer chi. Dylent roi gwybod i chi sut y mae'r feddyginiaeth yn gweithio a beth yw'r sgil effeithiau posibl. Fel arfer byddwch chi'n dechrau ar ddos isel ac yn cynyddu fesul cam, hyd nes cyrraedd y dos sy'n gweithio orau i chi.

Mae pawb yn wahanol, ac mae rhai pobl yn gweld nad yw rhai mathau o feddyginiaeth yn addas ar eu cyfer. Os yw hyn yn digwydd i chi, fe allech chi a'ch meddyg weld os byddai meddyginiaeth wahanol yn well ar eich cyfer chi.

"Yr unig ochr negyddol ar hyn o bryd yw'r effaith mae fy meddyginiaeth yn ei chael ar fy nghof, ond oherwydd ffonau clyfar, rwy'n gallu cynllunio pethau a chofnodi atgofion yn llawer haws."

Mae ffyrdd eraill o drin epilepsi hefyd, ond nid ydynt yn addas i bawb. Mae'r rhain yn cynnwys gwahanol fathau o lawdriniaethau epilepsi, a diet arbennig a ddefnyddir weithiau ar gyfer plant, a elwir yn ddiet cetogenig.

Dysgu mwy am wahanol fathau o driniaethau.

Nyrsys arbenigol epilepsi

Fe allai eich Meddyg Teulu neu arbenigwr drefnu i chi weld nyrs arbenigol epilepsi, os oes un yn eich ardal. Mae'r rhain yn nyrsys gyda hyfforddiant ac arbenigedd mewn epilepsi. Gall y nyrs ateb cwestiynau am eich triniaeth a byw gydag epilepsi. Gallant hefyd gynnig cyswllt rhyngoch chi a'ch arbenigwr.

A allaf i gael plant?

Os ydych chi eisiau plant, ni ddylai eich epilepsi eich rhwystro chi. Mae'r rhan fwyaf o fenywod ag epilepsi yn profi beichiogrwydd iach ac yn rhoi genedigaeth i fabanod iach. Os ydych chi'n fenyw ac eisiau cael plant ar ryw bwynt, siaradwch â'ch meddyg neu nyrs arbenigol epilepsi. Y rheswm dros hyn yw bod risg fechan y gallai profi ffitiau, neu gymryd meddyginiaeth epilepsi yn ystod beichiogrwydd, effeithio ar eich iechyd chi a'ch babi. Gall y meddyg neu'ch nyrs arbenigol epilepsi eich helpu chi i gynllunio unrhyw feichiogrwydd er mwyn sicrhau y byddwch chi a'ch babi mor ddiogel ac iach â phosibl.

Dysgu mwy am epilepsi a chael babi.

Darllenwch ein straeon i helpu i esbonio epilepsi i blant ifanc.

A allaf i barhau i gymryd rhan mewn chwaraeon a gweithgareddau hamdden?

Fel arfer, ni ddylai derbyn diagnosis epilepsi eich atal chi rhag cymryd rhan mewn chwaraeon a gweithgareddau hamdden. Os ydych chi'n dioddef ffitiau, efallai y bydd angen i chi gymryd rhai mesurau diogelwch. Er enghraifft, os ewch i nofio, cewch a rhywun gyda chi sy'n gwybod beth i'w wneud os byddwch chi'n ddioddef ffit yn y dŵr.

Dysgu mwy am weithgareddau chwaraeon a hamdden.

"Gallwch chi barhau i fyw bywyd hollol normal, gallwch barhau â'r pethau yr oeddech chi'n arfer eu gwneud. Peidiwch â gadael iddo eich atal chi rhag gwneud pethau newydd chwaith."

Sut allaf i aros yn ddiogel?

Gall ffitiau eich rhoi chi wrth risg o ddioddef damweiniau, felly os nad yw'ch ffitiau dan reolaeth lwyr mae'n bwysig meddwl am eich diogelwch. Efallai bod angen i chi wneud ychydig o newidiadau syml i wneud eich gweithgareddau normal yn fwy diogel. Er enghraifft, fe allech chi foddi pe baech yn dioddef ffit yn y bath ac nad oedd unrhyw un yno i sicrhau'ch bod chi'n ddiogel, felly fe allech chi ddewis cawod yn lle hynny.

Dysgwch fwy am ddiogelwch ar gyfer pobl ag epilepsi.

A allaf i farw oherwydd fy epilepsi?

Mae'n bosibl marw o epilepsi, ond nid yw'r rhan fwyaf ym marw o'i herwydd. Er ei fod yn risg fechan mae'n un gwirioneddol, ac yn un yr ydym ni'n meddwl sy'n bwysig i chi wybod amdano. Gall pobl farw o ganlyniad i ffit ei hun. Fe allent farw oherwydd damwain sydd wedi'i achosi gan ffit. Mewn rhai achosion, nid oes rheswm clir pam y mae person gydag epilepsi wedi marw. Pan ddigwydd hyn, fe'i gelwir yn farwolaeth annisgwyl sydyn mewn epilepsi (SUDEP).

Mae'n bwysig cofio bod risg o farwolaeth oherwydd epilepsi yn isel, ac mae pethau y gallwch chi eu gwneud i ostwng y risg ymhellach. Gall cymryd eich meddyginiaeth epilepsi yn rheolaidd, cymryd camau i gadw'ch hun yn ddiogel, a siarad â'ch meddyg am unrhyw bryderon am eich epilepsi helpu.

Dysgwch fwy am ffyrdd o ostwng risg SUDEP.

A allaf i yrru?

Mae'r gyfraith yn nodi os ydych chi wedi profi ffit bod yn rhaid i chi roi'r gorau i yrru a hysbysu'r asiantaeth yrru. Rhaid gwneud hyn er mwyn eich diogelu chi ac eraill ar y ffordd.

Fel arfer bydd yn rhaid i chi fod yn rhydd o ffitiau am 12 mis cyn y cewch eich trwydded yrru yn ôl, ond mae gwahanol reolau gan ddibynnu ar y math o ffit yr ydych chi wedi'i ddioddef.

Dysgwch fwy am reolau gyrru epilepsi.

A oeddech chi'n gwybod? - Os nad oes hawl gennych chi yrru oherwydd epilepsi, gallwch deithio ar y bws neu'r trên am bris gostyngol neu am ddim. Os ydych chi'n gweithio, mae'n bosibl y gallech chi hefyd gael help gyda chostau teithio cysylltiedig â gwaith trwy'r cynllun Mynediad at Waith. Ymwelwch â'n hadran budd-daliadau i ddysgu mwy.

"Dydw i ddim yn gyrru yn awr - rwy'n beicio. Ond rwy'n gweld yr holl bethau hyfryd o fy nghwmpas nad oeddwn yn eu gweld pan oeddwn i'n brysio yn y car."

A fydd cael epilepsi yn fy rhwystro rhag gwneud swyddi penodol?

Mae pob swydd, ac eithrio'r lluoedd arfog, yn agored i bobl ag epilepsi. Yn gyfreithiol, ni all cyflogwyr ddefnyddio’ch epilepsi fel rheswm i beidio â'ch cyflogi chi, neu i'ch diswyddo chi, oni bai bod ganddynt reswm da iawn. Fe allent wrthod yn gyfreithiol rhag rhoi swydd i chi os ydych chi'n dal i brofi ffitiau ac y byddai hyn yn eich rhoi chi ac eraill wrth risg (er enghraifft, gweithio ar uchder).

Os yw'ch epilepsi yn ei gwneud hi'n anodd i chi wneud eich gwaith, efallai y gallai eich cyflogwr wneud newidiadau yn y gwaith i'ch helpu. Gelwir hyn yn gwneud addasiadau rhesymol.

Dysgwch fwy am waith ac epilepsi.

Beth yw fy hawliau cyfreithiol?

Mae cyfreithiau cydraddoldeb yn y DU yn diogelu pobl anabl rhag cael eu trin yn annheg oherwydd eu hanabledd. Fe gewch eich ystyried yn anabl o dan gyfreithiau cydraddoldeb os yw'ch epilepsi yn cael effaith sylweddol ar eich gweithgareddau o ddydd i ddydd, neu y byddai pe na baech yn cymryd eich meddyginiaeth epilepsi. Mae'r cyfreithiau yn ymdrin â gwaith, addysg a mynediad at wasanaethau.

Dysgwch fwy am y cyfreithiau cydraddoldeb ac epilepsi.

"Peidiwch â'i adael i'ch dal yn ôl rhag gwneud unrhyw beth a byddwch yn agored amdano. Gorau po fwyaf o bobl sy'n trafod epilepsi er mwyn codi ymwybyddiaeth."

A oes gennyf hawl i unrhyw fudd-daliadau oherwydd fy epilepsi?

Mae rhai budd-daliadau y gallech chi fod â'r hawl iddynt, gan gynnwys:

  • Presgripsiynau am ddim (os ydych chi'n cymryd meddyginiaeth i drin eich epilepsi)
  • Pris teithio gostyngol neu am ddim ar y bws neu drên (os na allwch chi yrru oherwydd eich epilepsi)

Os yw'ch epilepsi yn cyfyngu ar eich gallu i weithio neu'n golygu eich bod chi angen gofal a chefnogaeth ychwanegol, fe allech chi fod â'r hawl i rai budd-daliadau a grantiau llywodraeth.

Dysgwch fwy am fudd-daliadau posibl.

Sut y gallaf i gymryd rheolaeth ar fy epilepsi?

Darllenwch ein hawgrymiadau ar sut i reoli'ch epilepsi.

Cod: B145.02

Diweddarwyd Diwethaf: Mehefin 2016

Dyddiad Angen Adolygu: Mehefin 2019

Dymuna Epilepsi Action ddiolch i Naomi Baxter a Wendy Burton, Nyrsys Arbenigol Epilepsi, Ymddiriedolaeth GIG Ysbyty Ipswich, am eu cyfraniad at y wybodaeth hon.

Nid oes gan Naomi Baxter a Wendy Burton unrhyw wrthdaro buddiannau i'w datgan.

Mae'r wybodaeth hon wedi'i chynhyrchu o dan delerau'r Safon Gwybodaeth.

Ffynhonnell: https://epilepsy.org.uk/info/newly-diagnosed

Ynglŷn â'r cyhoeddiad hwn

Ysgrifennir y wybodaeth hon gyda mewnbwn gan bobl ag epilepsi a gweithwyr proffesiynol. Mae Epilepsy Action yn gwneud pob ymdrech i sicrhau cywirdeb y wybodaeth ond nid yw'n gyfrifol am unrhyw gamau a gymerir. Os ydych chi eisiau gwybod beth yw'n ffynonellau, neu roi adborth i ni, cysylltwch â ni.

Eich cefnogaeth

Gobeithio bod y wybodaeth hon wedi bod yn ddefnyddiol i chi. Fel elusen, rydym ni'n dibynnu ar gyfraniadau. Os hoffech chi wneud cyfraniad, ewch i www.epilepsy.org.uk/donate. Gallwch ddod yn aelod o Epilepsy Action am gyn lleied â £1 y mis yn www.epilepsy.org.uk/join neu ffoniwch 0113 210 8800.

Llinell Gymorth Epilepsi

Rhadffôn 0808 800 5050, testun 0753 741 0044, e-bost helpline@epilepsy.org.uk, trydar @epilepsyadvice.

Manylion cyswllt

Epilepsy Action, Gate Way Drive, Yeadon, Leeds LS19 7XY, UK, +44 (0) 113 210 8800. Elusen gofrestredig (Rhif 234343) a chwmni cyfyngedig trwy warant (Rhif 797997) yn Lloegr.

Code: 
OL21.01
Event Date: 
Monday 2 June 2014 - 10:31

This information is exempt under the terms of The Information Standard.

There are no comments yet. Be the first to comment...