We fight to improve the lives
of everyone affected by epilepsy

 

Epilepsi: cyflwyniad

English

Gwybodaeth ar gyfer pobl sydd newydd dderbyn diagnosis

Os ydych chi neu un o'ch anwyliaid newydd dderbyn diagnosis epilepsi, yna dyma'r wybodaeth i chi. Efallai y bydd gennych gwestiynau am beth yw epilepsi a sut y mae'n cael ei drin, neu ynglŷn â byw â'r cyflwr. Gobeithiwn y bydd y wybodaeth hon o gymorth i ateb rhai o'r cwestiynau hynny.

Fe wnaethom ofyn i bobl ag epilepsi am eu profiad o fyw gyda'r cyflwr, a pha gyngor fydden nhw'n ei roi i rywun sydd newydd dderbyn diagnosis. Gallwch ddarllen eu sylwadau drwyddi draw'r wybodaeth hon.

Beth yw epilepsi?

Mae epilepsi yn gyflwr sy'n effeithio ar yr ymennydd. Mae rhywun sydd â'r cyflwr epilepsi yn dueddol o brofi trawiad epileptig.

Gall unrhyw un ddioddef un trawiad, ond nid yw hyn bob amser yn golygu bod ganddynt epilepsi. Fel arfer, ni fyddwch chi’n derbyn diagnosis epilepsi oni bai bod eich meddyg yn credu bod siawns uchel y gallech chi ddioddef mwy.

Gall epilepsi ddechrau ar unrhyw oed. Mae llawer o wahanol fathau o epilepsi. Mae rhai mathau yn para am gyfnod byr, a rhai mathau yn gallu para am eich oes gyfan.

Pa mor gyffredin yw epilepsi?

Epilepsi yw un o'r cyflyrau niwrolegol difrifol mwyaf cyffredin yn y byd. Mae epilepsi yn effeithio ar tua 600,000 o bobl yn y DU. Mae hyn yn golygu bod bron i 1 o bob 100 o bobl yn y DU â'r cyflwr epilepsi.

"Peidiwch â bod ofn ei drafod - mae mwy o bobl allan yno gydag epilepsi neu yn adnabod pobl ag epilepsi nac y credwch chi."

Beth sy'n achosi epilepsi?

Gallai achosion posibl epilepsi gynnwys:

  • Difrod i’r ymennydd, er enghraifft, difrod a achosir gan strôc, anaf i’r pen neu haint
  • Tiwmor ar yr ymennydd
  • Problemau gyda’r ffordd datblygodd yr ymennydd yn y groth
  • Ffactorau genetig

Dylai’r meddyg ddweud wrthych chi os yw’n gwybod beth sy’n achosi’ch epilepsi. Ond gyda dros hanner yr holl bobl ag epilepsi, nid yw meddygon yn gwybod beth yw’r achos.

Credir bod ein genynnau yn chwarae rhan o ran pwy sy’n gallu datblygu epilepsi a phwy na fydd yn datblygu epilepsi. Gallai hyn esbonio pam y bydd rhaid pobl yn datblygu epilepsi heb achos clir. Canfu ymchwilwyr nifer o enynnau wedi’u cysylltu â mathau penodol o epilepsi. Mae sawl math y mae meddygon yn amau sy’n genetig, ond nid ydynt yn gwybod hyd yma pa genynnau sy’n gysylltiedig.

Beth yw trawiad epileptig?

Mae gweithgarwch trydanol yn digwydd yn ein hymennydd drwy'r amser, wrth i'r celloedd yn yr ymennydd anfon negeseuon at ei gilydd. Digwydd trawiad pan fydd ffrwydrad sydyn o weithgaredd trydanol dwys yn yr ymennydd. Mae hyn yn achosion aflonyddwch dros dro i'r ffordd y mae'r ymennydd fel arfer yn gweithio, felly mae negeseuon yr ymennydd yn cymysgu. Y canlyniad yw trawiad epileptig.

Mae nifer o wahanol fathau o trawiad. Mae'r hyn sy'n digwydd i chi yn ystod trawiad yn dibynnu ar ba ran o'ch ymennydd yr effeithir arni. Gyda rhai mathau o trawiad rydych chi'n parhau yn effro ac yn ymwybodol o'r hyn sy'n digwydd o'ch cwmpas, a gyda mathau eraill rydych chi'n colli ymwybyddiaeth. Efallai y bydd gennych ymdeimladau, teimladau neu symudiadau anarferol. Neu efallai y byddwch chi'n anystwyth, yn disgyn i'r llawr ac yn ysgytio.

Dysgwch fwy am y gwahanol fathau trawiad epileptig.

"Fy nghyngor i unrhyw un sydd wedi derbyn diagnosis o'r newydd (neu'u gofalwyr) yw darllen cymaint â phosibl am y pwnc."

Sut y mae rhoi diagnosis epilepsi?

Os yw'ch meddyg yn meddwl y gallech chi fod yn dioddef ag epilepsi, dylent drefnu i chi weld meddyg arbenigol gyda phrofiad o roi diagnosis a thrin epilepsi. Niwrolegydd fydd hyn fel arfer. Bydd yr arbenigwyr yn seilio eu diagnosis ar yr hyn y byddwch chi’n dweud wrthynt am eich trawiadau, ac os yn bosibl gan rywun sydd wedi tystio eich trawiad. Fel arfer, bydd hefyd yn gofyn i chi gael rhai profion. Gallai'r profion hyn gynnwys profion gwaed, EEG (cofnodi tonnau'ch ymennydd), a sgan yr ymennydd. Gall y profion hyn helpu'r arbenigwr i benderfynu a oes gennych epilepsi, ac os oes gennych, pa fath ac achos eich epilepsi. Ond nid oes un prawf a all brofi a oes gennych chi epilepsi ai peidio.

"Peidiwch â bod ofn gofyn cwestiynau - waeth pa mor ddibwys neu ffôl yr ydych chi'n meddwl yw'r cwestiwn! Os nad ydych chi'n deall, gofynnwch iddynt esbonio unwaith eto."

Beth yw'r driniaeth ar gyfer epilepsi?

Y brif driniaeth ar gyfer epilepsi yw meddyginiaeth epilepsi. Mae’n bosibl y byddwch chi wedi clywed y feddyginiaeth yn cael ei galw yn gyffuriau gwrth-epileptig neu AEDau. Nid yw’r feddyginiaeth hon yn gwella epilepsi, ond mae’n anelu at roi stop neu ostwng nifer y trawiadau y byddwch chi’n eu profi.

Mae nifer o wahanol fathau o feddyginiaethau epilepsi. Bydd yr un sydd orau i chi yn dibynnu ar bethau megis y math o drawiadau yr ydych chi’n eu profi, eich oed a’ch rhyw. Dylai’r arbenigwr esbonio pa feddyginiaethau allai fod yn addas ar eich cyfer chi a pham, a bydd yn dweud wrthych chi am unrhyw sgil-effeithiau posibl. Os byddwch chi’n penderfynu cymryd meddyginiaeth, fel arfer byddwch chi’n dechrau ar ddos isel ac yn ei gynyddu fesul cam, hyd nes y byddwch chi’n cyrraedd y dos a argymhellir.

Os nad yw’ch trawiadau yn dod i stop ar ôl derbyn y dos llawn o feddyginiaeth, siaradwch â’r arbenigwr. Efallai y bydd yn awgrymu eich bod yn rhoi cynnig ar feddyginiaeth wahanol yn lle hynny. Mae llawer o bobl yn gweld bod eu trawiadau yn dod i ben gyda’r feddyginiaeth gyntaf neu’r ail y byddan nhw’n rhoi cynnig arnynt. Ond bydd rhai pobl angen rhoi cynnig ar ychydig o feddyginiaethau yn gyntaf cyn iddynt ddod o hyd i’r un sy’n gweithio iddynt hwy.  A rhaid i rai pobl gymryd dwy feddyginiaeth epilepsi neu’n fwy gyda’i gilydd.

"Yr unig ochr negyddol ar hyn o bryd yw'r effaith mae fy meddyginiaeth yn ei chael ar fy nghof, ond oherwydd ffonau clyfar, rwy'n gallu cynllunio pethau a chofnodi atgofion yn llawer haws."

Mae gwahanol ffyrdd hefyd o drin epilepsi, ond nid ydynt yn addas i bawb. Mae’r rhain yn cynnwys gwahanol fathau o lawdriniaethau epilepsi, ac weithiau defnyddir diet arbennig ar gyfer plant, o’r enw diet cetogenig.

Dysgu mwy am wahanol fathau o driniaethau.

Nyrsys arbenigol epilepsi

Fe allai eich Meddyg Teulu neu arbenigwr drefnu i chi weld nyrs arbenigol epilepsi, os oes un yn eich ardal. Mae'r rhain yn nyrsys gyda hyfforddiant ac arbenigedd mewn epilepsi. Gall y nyrs ateb cwestiynau am eich triniaeth a byw gydag epilepsi. Gallant hefyd gynnig cyswllt rhyngoch chi a'ch arbenigwr.

A allaf i gael plant?

Os ydych chi eisiau plant, ni ddylai eich epilepsi eich rhwystro chi. Mae'r rhan fwyaf o fenywod ag epilepsi yn profi beichiogrwydd iach ac yn rhoi genedigaeth i fabanod iach. Os ydych chi'n fenyw ac eisiau cael plant ar ryw bwynt, siaradwch â'ch meddyg neu nyrs arbenigol epilepsi. Y rheswm dros hyn yw bod risg fechan y gallai profi trawiad, neu gymryd meddyginiaeth epilepsi yn ystod beichiogrwydd, effeithio ar eich iechyd chi a'ch babi. Gall y meddyg neu'ch nyrs arbenigol epilepsi eich helpu chi i gynllunio unrhyw feichiogrwydd er mwyn sicrhau y byddwch chi a'ch babi mor ddiogel ac iach â phosibl.

Os byddwch chi’n disgyn yn feichiog yn annisgwyl, peidiwch â rhoi’r gorau i gymryd eich meddyginiaeth. Yn lle hynny, siaradwch â’ch meddyg cyn gynted â phosibl, er mwyn cael y cymorth a’r cyngor sydd eu hangen arnoch chi.

Dysgu mwy am epilepsi a chael babi.

Darllenwch ein straeon i helpu i esbonio epilepsi i blant ifanc.

Sut allaf i aros yn ddiogel?

Gall trawiad eich rhoi chi wrth risg o ddioddef damweiniau, felly os nad yw'ch trawiad dan reolaeth lwyr mae'n bwysig meddwl am eich diogelwch. Efallai bod angen i chi wneud ychydig o newidiadau syml i wneud eich gweithgareddau normal yn fwy diogel. Er enghraifft, fe allech chi foddi pe baech yn dioddef trawiadyn y bath ac nad oedd unrhyw un yno i sicrhau'ch bod chi'n ddiogel, felly fe allech chi ddewis cawod yn lle hynny. Ac os byddwch chi’n mynd i nofio, ewch â rhywun gyda chi sy’n gwybod beth i’w wneud os byddwch chi’n cael trawiad yn y dŵr.

Dysgwch fwy am ddiogelwch ar gyfer pobl ag epilepsi.

A allaf i farw oherwydd fy epilepsi?

Mae rhai risgiau penodol yn gysylltiedig ag epilepsi. Un risg fechan ond pwysig iawn y mae angen i chi wybod amdani yw’r risg o farw o epilepsi. Mae gwybod amdani yn golygu y gallwch chi gymryd camau i ostwng eich risg.

Gall pobl farw o’r trawiad ei hun, neu o ddamwain a achosir gan drawiad. Ond o dan rai amgylchiadau nid oes rheswm clir pam y mae person gydag epilepsi wedi marw. Pan fydd hyn yn digwydd, fe’i gelwir yn farwolaeth sydyn annisgwyl yn epilepsi (SUDEP). Digwydd SUDEP o fewn tua 1 o bob 1000 o bobl gydag epilepsi.

Er nad oes unrhyw un yn gwybod union achos SUDEP, dengys ymchwil bod rhai pethau sydd yn eich gwneud chi fwy wrth risg. Y ffactor risg fwyaf yw cael trawiadau tonig-clonig aml. Mae’r rhain yn drawiadau lle’r ydych chi’n colli ymwybyddiaeth ac mae’ch corff yn ysgwyd. Mae pobl sy’n cael mathau eraill o drawiadau, a phobl sy’n cael ychydig iawn o drawiadau, wrth lai o risg.

Y brif ffordd o ostwng eich risg o SUDEP a marw o drawiadau neu ddamweiniau yw cael cyn lleied o drawiadau â phosibl. Mae cymryd eich meddyginiaeth epilepsi yn ôl cyfarwyddyd y meddyg, peidio ag yfed gormod o alcohol a gofyn i’ch meddyg am adolygiadau epilepsi rheolaidd oll yn gallu helpu.

Dysgwch fwy am ffyrdd o ostwng risg SUDEP.

A allaf i yrru?

Mae'r gyfraith yn nodi os ydych chi wedi profi trawiad bod yn rhaid i chi roi'r gorau i yrru a hysbysu'r asiantaeth yrru. Rhaid gwneud hyn er mwyn eich diogelu chi ac eraill ar y ffordd.

Fel arfer bydd yn rhaid i chi fod yn rhydd o trawiad am 12 mis cyn y cewch eich trwydded yrru yn ôl, ond mae gwahanol reolau gan ddibynnu ar y math o trawiad yr ydych chi wedi'i ddioddef.

Dysgwch fwy am reolau gyrru epilepsi.

A oeddech chi'n gwybod?

Os nad oes hawl gennych chi yrru oherwydd epilepsi, gallwch deithio ar y bws neu'r trên am bris gostyngol neu am ddim. Os ydych chi'n gweithio, mae'n bosibl y gallech chi hefyd gael help gyda chostau teithio cysylltiedig â gwaith trwy'r cynllun Mynediad at Waith. Ymwelwch â'n hadran budd-daliadau i ddysgu mwy.

"Dydw i ddim yn gyrru yn awr - rwy'n beicio. Ond rwy'n gweld yr holl bethau hyfryd o fy nghwmpas nad oeddwn yn eu gweld pan oeddwn i'n brysio yn y car."

A fydd cael epilepsi yn fy rhwystro rhag gwneud swyddi penodol?

Mae pob swydd, ac eithrio'r lluoedd arfog, yn agored i bobl ag epilepsi. Yn gyfreithiol, ni all cyflogwyr ddefnyddio’ch epilepsi fel rheswm i beidio â'ch cyflogi chi, neu i'ch diswyddo chi, oni bai bod ganddynt reswm da iawn. Fe allent wrthod yn gyfreithiol rhag rhoi swydd i chi os ydych chi'n dal i brofi trawiad ac y byddai hyn yn eich rhoi chi ac eraill wrth risg (er enghraifft, gweithio ar uchder).

Os yw'ch epilepsi yn ei gwneud hi'n anodd i chi wneud eich gwaith, efallai y gallai eich cyflogwr wneud newidiadau yn y gwaith i'ch helpu. Gelwir hyn yn gwneud addasiadau rhesymol.

Dysgwch fwy am waith ac epilepsi.

Beth yw fy hawliau cyfreithiol?

Mae cyfreithiau cydraddoldeb yn y DU yn diogelu pobl anabl rhag cael eu trin yn annheg oherwydd eu hanabledd. Fe gewch eich ystyried yn anabl o dan gyfreithiau cydraddoldeb os yw'ch epilepsi yn cael effaith sylweddol ar eich gweithgareddau o ddydd i ddydd, neu y byddai pe na baech yn cymryd eich meddyginiaeth epilepsi. Mae'r cyfreithiau yn ymdrin â gwaith, addysg a mynediad at wasanaethau.

Dysgwch fwy am y cyfreithiau cydraddoldeb ac epilepsi.

"Peidiwch â'i adael i'ch dal yn ôl rhag gwneud unrhyw beth a byddwch yn agored amdano. Gorau po fwyaf o bobl sy'n trafod epilepsi er mwyn codi ymwybyddiaeth."

A oes gennyf hawl i unrhyw fudd-daliadau oherwydd fy epilepsi?

Mae rhai budd-daliadau y gallech chi fod â'r hawl iddynt, gan gynnwys:

  • Presgripsiynau am ddim (os ydych chi'n cymryd meddyginiaeth i drin eich epilepsi)
  • Pris teithio gostyngol neu am ddim ar y bws neu drên (os na allwch chi yrru oherwydd eich epilepsi)

Os yw'ch epilepsi yn cyfyngu ar eich gallu i weithio neu'n golygu eich bod chi angen gofal a chefnogaeth ychwanegol, fe allech chi fod â'r hawl i rai budd-daliadau a grantiau llywodraeth.

Dysgwch fwy am fudd-daliadau posibl.

Sut y gallaf i gymryd rheolaeth ar fy epilepsi?

Darllenwch ein hawgrymiadau ar sut i reoli'ch epilepsi.

Cod: OL21.02

Diweddarwyd Diwethaf: Chwefror 2019

Dyddiad Angen Adolygu: Chwefror 2022

Dymuna Epilepsy Action ddiolch i Naomi Baxter ac Wendy Burton, nyrsys epilepsi arbenigol yn Ymddiriedolaeth GIG Ysbyty Ipswich, a’r Athro Matthew Walter, ymgynghorydd niwrolegol yn Ysbyty Cenedlaethol Niwroleg a Niwrofeddygaeth, am eu cyfraniadau i’r wybodaeth hon.

Nid ydynt wedi datgan unrhyw fuddiannau sy’n gwrthdaro.

Ynglŷn â'r cyhoeddiad hwn

Ysgrifennir y wybodaeth hon gyda mewnbwn gan bobl ag epilepsi a gweithwyr proffesiynol. Mae Epilepsy Action yn gwneud pob ymdrech i sicrhau cywirdeb y wybodaeth ond nid yw'n gyfrifol am unrhyw gamau a gymerir. Os ydych chi eisiau gwybod beth yw'n ffynonellau, neu roi adborth i ni, cysylltwch â ni.

Eich cefnogaeth

Gobeithio bod y wybodaeth hon wedi bod yn ddefnyddiol i chi. Fel elusen, rydym ni'n dibynnu ar gyfraniadau. Os hoffech chi wneud cyfraniad, ewch i www.epilepsy.org.uk/donate. Gallwch ddod yn aelod o Epilepsy Action am gyn lleied â £1 y mis yn www.epilepsy.org.uk/join neu ffoniwch 0113 210 8800.

Llinell Gymorth Epilepsi

Rhadffôn 0808 800 5050, testun 0753 741 0044, e-bost helpline@epilepsy.org.uk, trydar @epilepsyadvice.

Manylion cyswllt

Epilepsy Action, Gate Way Drive, Yeadon, Leeds LS19 7XY, UK, +44 (0) 113 210 8800. Elusen gofrestredig (Rhif 234343) a chwmni cyfyngedig trwy warant (Rhif 797997) yn Lloegr.

Code: 
OL21.02
Event Date: 
Monday 2 June 2014 - 10:31

This information is exempt under the terms of Epilepsy Action's information quality standards.

There are no comments yet. Be the first to comment...

e-action newsletter

Subscribe to our e-action newsletter and stay informed

Subscribe to e-action newsletter feed